Azərbaycan kinematoqrafiyası yarandığı dövrdən etibarən hər zaman xalqın həyatını və taleyini yaxından izləmişdir. Lakin müasir milli kinomuzun ən təsirli və dərin iz qoyan nümunələri məhz müharibə ilə bağlıdır. Tarixi baxımdan bu mövzudakı filmləri İkinci Dünya Müharibəsi, Birinci Qarabağ Müharibəsi və 44 günlük Vətən Müharibəsinə həsr olunanlar olmaqla üç əsas mərhələyə bölmək olar. Hazırda diqqət mərkəzində duran əsas mərhələ müasir dövrün hərbi filmləridir. Lakin etiraf etmək lazımdır ki, son illərdəki hərbi nailiyyətlərimizə baxmayaraq, hələ ki İkinci Qarabağ müharibəsinə dair geniş büdcəli və kütləvi marağa səbəb olan böyük bir film ərsəyə gəlməyib. Vaqif Mustafayevin Həyat, deyəsən, gözəldir (2022) filmini bu mərhələdə xüsusilə vurğulamaq olar. Ancaq kinomuzun bu istiqamətdəki boşluğunu doldurmaq üçün yeni və keyfiyyətli ekran əsərlərinə böyük ehtiyac duyulur.
Fəryad(1993)
“Fəryad” filmi deyəndə ağlıma ilk gələn Ceyhun Mirzəyevin o kədərli baxışlarıdır. Adama elə gəlir ki o, kameraya deyil, birbaşa millətin yaralı ruhuna baxırdı. Ceyhun Mirzəyevin filmin hazır variantını izləməyə ömrü yetmədi. Ssenari heç də xəyal əsəri deyil, İsmayıl obrazı müəlliflərin hospitalda birbaşa görüşdüyü, əsirlik cəhənnəmindən sağ çıxmış həqiqi bir zabitin taleyidir. Rejissor Xocalı soyqırımı göstərən kütləvi səhnələrdə aktyorlar deyil, Goranboya pənah gətirmiş əsl Xocalı sakinləri çəkmişdi. O kadrları izləyərkən gördüyünüz o donmuş, güllələnmiş insanlar əslində öz faciələrini, itirdikləri doğmalarının dərdini elə kameranın önündəcə yenidən yaşayırdılar. “Fəryad” yaralı milli film yaddaşımızdır.
Günaydın, mələyim!(2008)
Filmin əsas süjeti Qarabağ müharibəsi və onun insanlara təsiri üzərinə qurulub. Əsas qəhrəman — Mədinə adlı qadındır. Onun həyat yoldaşı Qarabağ döyüşlərində şəhid olur və Mədinə öz sevgisini və idealını heç vaxt unutmur. Filmdə onun təkbaşına çətinliklərə qarşı mübarizəsi, cəmiyyətdə və bürokratiyada qarşılaşdığı ədalətsizliklər, həmçinin mənəvi dəyərlər uğrunda mübarizəsi təsvir olunur. Filmi izləmək üçün keçid
Haray(1993)
Ekran işinin süjet xətti Xocalı soyqırımının üzərində qurulub. Filmdə əsas obrazlar olan iki yeniyetmənin işğalçıların əhatəsindən çıxmaq üçün verdiyi mübarizə təsvir olunur. Əsirlərə qarşı törədilən qeyri-insani rəftarı görən gənclər, düşmənə təslim olmamaq məqsədilə özlərini dağdan ataraq həyatlarına son qoyurlar. Filmi izləmək üçün keçid
Ağ atlı oğlan(1995)
Rejissor Ənvər Əblucun 1995-ci ildə işıq üzü görən “Ağ atlı oğlan” tammetrajlı bədii filmi “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının məhsuludur. Hərbi-vətənpərvərlik mövzusuna həsr olunmuş bu ekran əsərində, Qarabağın işğalçılardan azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə böyüklərlə çiyin-çiyinə vuruşan məktəbli bir oğlanın göstərdiyi şücaətdən bəhs edilir. Filmi izləmək üçün keçid
Nabat(2015)
Müharibə edən iki dövlətin düz sərhədində yerləşən dağ kəndində Nabat adlı yaşlı və tənha bir qadın həyatın çətinliklərinə sinə gərir. Bir gün səhər tezdən məlum olur ki, yaxınlaşan təhlükədən qorxan kənd camaatı bütün evlərini tərk edərək oradan qaçıb. Doğma yurdunun kimsəsiz qalmasını və xarabaya çevrilməsini istəməyən Nabat, hər gecə boş qalmış evlərin işıqlarını tək-tək yandırmağa başlayır. Kənddən gələn bu işıqları uzaqdan izləyən düşmən tərəf, əhalinin hələ də evlərində olduğunu və ciddi bir döyüş hazırlığı gördüyünü zənn edir. Beləliklə, yaşlı qadının bu cəsarətli fəndi sayəsində düşmən ordusu kəndə girməyə cəsarət etmir və hücumdan çəkinir.
Mən evə qayıdıram(2014)
“Mən evə qayıdıram” bədii filmi Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərində — 1990-cı illərin gərgin şəraitində baş vermiş real hadisələri geniş tamaşaçı auditoriyasına təqdim edir. Hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda ərsəyə gətirilən bu ekran əsəri, ölkənin ən ağır sınaqlarla üzləşdiyi bir dövrdə xarici ölkə ordusunda xidmət edən Tərlan Seyidzadənin həyatından və şücaətindən bəhs edir. Filmin süjet xətti qəhrəmanın çətin seçimləri və vətən sevgisi ətrafında qurularaq, onun göstərdiyi unudulmaz qəhrəmanlıq hekayəsini canlandırır. Təxminən 85 dəqiqə davam edən bu dramatik əsərdə Azərbaycanın müasir kino tarixində bir ilkə imza atılaraq maraqlı texniki səhnələr yer alıb. Ekran işində ilk dəfə olaraq Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus qırıcı təyyarələrin səmada düşmən texnikasına qarşı apardığı amansız mübarizə kadrları əks olunmuşdur. Hava döyüşlərinin dinamik təsviri tamaşaçıya o dövrün hərbi atmosferini və ordumuzun göylərdəki əzmini dərindən hiss etdirir. Filmi izləmək üçün keçid
Dolu (2012)
“Dolu” tammetrajlı bədii filmi 2012-ci ildə rejissor Elxan Cəfərovun rəhbərliyi altında geniş tamaşaçı kütləsinə təqdim olunmuş əhəmiyyətli bir müharibə dramıdır. Ekran əsəri yazıçı Aqil Abbasın Qarabağ müharibəsinin ağrılı-acılı səhifələrindən bəhs edən eyniadlı romanının motivləri əsasında lentə alınmışdır. Filmdə Azərbaycanın müasir hərb tarixi və Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi zamanı cəbhədə baş vermiş real hadisələr yüksək bədiiliklə canlandırılır. Filmi izləmək üçün keçid
Sizə məktub var(2011)
Cəfər Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında ərsəyə gələn bu film, Birinci Qarabağ müharibəsinin çətin dövrlərində cərəyan edən bir sevgi dramıdır. Hadisələrin mərkəzində hərbi hospitalda çalışan tibb bacısı Səidənin yaralı bir əsgərə qarşı oyanan səmimi hissləri dayanır. Bu sevgi əsgər tərəfindən də qarşılıqsız qalmır və onlar arasında mənəvi bir bağ yaranır. Lakin sağalan əsgər vətən qarşısındakı borcunu yerinə yetirmək üçün məktub yazacağına söz verib yenidən cəbhəyə yollanır. Səidə öz duyğularını uşaqlıq dostu Nadirə danışsa da, dostunun da müharibəyə getməsi onun kədərini bir qədər də dərinləşdirir. Beləliklə, gənc qadın həyatındakı iki əziz insanı qanlı döyüşlərə yola salaraq onlardan xəbər gözləməyə başlayır. Filmin sonunda müharibə xəbərləri Səidənin həyata tutunmaq üçün yeganə ümid mənbəyinə çevrilir. Filmi izləmək üçün keçid
Girov(2005)
Qarabağ müharibəsinin başladığı dövrdə, illərlə sərhəd bölgəsində mehriban qonşu kimi yaşayan insanlar qəfil bir-birinə düşmən kəsilirlər. Hadisələrin mərkəzində dayanan azərbaycanlı Kərim gözlənilmədən erməni tərəfindən girov götürülərək əsir düşür. Kənd sakinlərinin qəbul etdiyi ortaq qərara əsasən, Kərimi geri almaq məqsədilə onun həyat yoldaşı Gülərə əsir bir erməni kişi təhvil verilir. Gülər öz həyat yoldaşını xilas etmək üçün bu əsiri dəyişmək məsuliyyətini üzərinə götürsə də, zamanla daxili bir təzadla üzləşir. O, “düşmən” kimi baxdığı bu şəxslə ünsiyyət qurduqca, qarşısındakı insanın da əslində bənzər ağrılar çəkdiyini və insani keyfiyyətlərə malik olduğunu dərk edir. Bu qadının beynindəki düşmən obrazı ilə acı reallıq arasında dərin bir uçurum yaradır. Beləliklə, film müharibənin amansızlığına baxmayaraq, insanlıq hissinin hər cür nifrətdən daha üstün ola biləcəyi mesajını verir. Filmi izləmək üçün keçid
Yalan(2006)
Ekran əsərində Qarabağ müharibəsinin gətirdiyi ağır sınaqlar fonunda bir şəhid ailəsinin yaşadığı dərin mənəvi iztirablar və sarsıntılı psixoloji vəziyyət geniş şəkildə işıqlandırılır. Yavər, ürək xəstəliyindən əziyyət çəkən həyat yoldaşının bu ağır xəbərə dözə bilməyəcəyindən qorxduğu üçün oğlunun şəhid olduğunu ondan gizlətmək məcburiyyətində qalır. O, həqiqəti gizli saxlayaraq arvadına yalan söyləyir və bu yalanın altında əzilərək dözülməz mənəvi əzablar çəkir. Atanın həm övlad acısını təkbaşına yaşaması, həm də həyat yoldaşını qorumaq üçün qurduğu bu “xilaskar yalan” onun çiyinlərinə ağır bir yük qoyur. Filmdə bu ağır hisslər və müharibənin evlərə gətirdiyi sükut dolu dərd ustalıqla təsvir olunur. Filmi izləmək üçün keçid
Biz qayıdacağıq(2007)
Ekran əsərində Qarabağ müharibəsinin doğurduğu faciələr kiçik bir uşağın baxış bucağı və təəssüratları vasitəsilə canlandırılır. Müharibənin gətirdiyi bütün dəhşətli mənzərələr və sarsıdıcı hadisələr bu balaca qəhrəmanın gözləri qarşısında cərəyan edərək onun yaddaşında dərin izlər buraxır. Filmin süjet xəttinin mərkəzində Azərbaycan torpaqlarının işğalı, xüsusilə də amansız Xocalı soyqırımı zamanı törədilən qətliamlar dayanır. Ekran işində Qarabağ döyüşlərinin yaratdığı ağır nəticələr və qaçqınlıq taleyi yaşayan insanların çəkdiyi iztirablar bütün çılpaqlığı ilə əks olunur. Beləliklə, film həm tarixi faktları, həm də vətən həsrəti ilə böyüyən bir nəslin sarsılmaz mübarizə ruhunu tamaşaçıya çatdırır. Filmi izləmək üçün keçid
Qala (2008)
Ekran əsərindəki hadisələr təxminən 20-ci əsrin 90-cı illərinin gərgin və sınaqlarla dolu atmosferində cərəyan edir. Filmin mərkəzində dayanan qədim qala obrazı, yaşanan bütün dramatik hadisələrin və tarixin səssiz şahidi kimi təqdim olunur. Sıldırım dağların arasında, kimsəsiz və ucqar bir kəndin yaxınlığında ucalan bu möhtəşəm tikili xalqın keçmişini və dözümünü simvolizə edir. Müəlliflər qala obrazı vasitəsilə 90-cı illərdə baş verən hadisələri keçmişin qəhrəmanlıq ənənələri ilə əlaqələndirərək dolğun bir bədii fon yaradırlar. Filmi izləmək üçün keçid
Həyat, deyəsən, gözəldir ( 2022)
Vaqif Mustafayev imzası bu dəfə Azərbaycanın Zəfər tarixinə tamamilə fərqli, rejissorun özünəməxsus satirik və fəlsəfi baxış bucağından işıq tutur. 2022-ci ildə ekranlara çıxan bu film, müharibənin gətirdiyi reallıqları tragikomik janrın süzgəcindən keçirərək tamaşaçıya təqdim edir. Ustadın 2022-ci ildə işıq üzü görən “Həyat, deyəsən, gözəldir” filmi isə bu yaradıcılıq yolunun ən parlaq davamıdır. Azərbaycan ordusunun əks-hücumu qarşısında aciz qalan düşmən tərəfinin düşdüyü təşvişi tragikomik janrda təsvir edən bu film, millətçi Vaçik və qardaşı Xaçik Manukyanların aqibəti üzərindən insan şüurunun transformasiyasını göstərir. İlkin işçi adı “Fəryad II” olan bu ekran əsəri, Hadrutdan Xızıya, Bakıdan Abşeronadək uzanan çəkiliş coğrafiyası və beynəlxalq aktyor heyəti ilə böyük əks-səda doğurmuşdur. Təsadüfi deyil ki, bu əsərinə görə Vaqif Mustafayev “Korkut Ata” Türk Dünyası Film Festivalında “Türk dünyasının ən yaxşı rejissoru” mükafatına layiq görülmüşdür. Beləliklə, o, Azərbaycan kinosunun keçmişi ilə gələcəyi arasında sarsılmaz bir mədəniyyət körpüsü salaraq, sənətin zaman və məkan tanımadığını bir daha sübut etmişdir.